Nét đẹp ngôi đình cổ Ngăm Lương
Cùng với cây đa, bến nước, hình ảnh mái ngói, sân đình là một trong những nét đẹp văn hoá truyền thống lâu đời của người Việt. Ðình làng không chỉ là nơi thờ cúng linh thiêng, là không gian sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, mà còn là “chứng nhân” lịch sử, cùng Nhân dân trải qua biết bao thăng trầm, biến cố của thời gian.
Đình làng Ngăm Lương
Thôn Ngăm Lương vốn là một làng cổ thuộc vùng đất trũng ven sông Đuống. Ở vùng đất này, các nhà khảo cổ đã phát hiện được di chỉ với các di vật có niên đại thuộc văn hóa Đông Sơn (khoảng 3000 năm). Bề dày lịch sử văn hiến của làng cổ Ngăm Lương đã được kết tinh và phản ánh ở ngôi đình làng.
Đình Ngăm Lương vốn được khởi dựng từ lâu đời, đến thời Lê Trung Hưng được trùng tu và mở rộng với quy mô rất lớn câu đầu còn nguyên dòng chữ Hán “Lê triều Giáp Thân tái tạo” và còn giữ nguyên vẻ đẹp kiến trúc điêu khắc đến ngày nay. Đó là toà đại đình to lớn kiến trúc kiểu chữ “Đinh” gồm: Tiền tế 5 gian với 4 mái đao cong uốn lượn duyên dáng. Hậu cung 3 gian xây bít hồi và hậu. Bộ khung gỗ lim to khoẻ, vì nóc kiểu: “con rường - cốn - bẩy” liên kết với 6 hàng cột ngang và 4 hàng cột dọc. Gian giữa là nơi tập trung các mảng chạm khắc trang trí lộng lẫy, tinh xảo, nghệ thuật. Các đầu dư đều chạm lộng đầu rồng ngậm ngọc với những nét đao mác dài. Các bẩy hiên rất lớn và được chạm lộng đầu rồng trong tư thế bay chầu cực kỳ tinh xảo nghệ thuật: Rồng đều có bờm và tóc hình đao ngác ngược về phía sau mang đậm phong cách nghệ thuật thời Lê Trung Hưng (TK18). Cũng tại gian giữa có các bức cốn: Mặt trong chạm kênh bong đề tài “tứ linh” tinh xảo nghệ thuật. Cùng gian giữa có bức xà ngang nghệ nhân xưa đã để bản to và chạm nổi kênh bong đề tài “rồng và thú”, “rồng ổ” với nét chạm to khoẻ, phóng khoáng, đầy tính nghệ thuật. Phía ngoài gian giữa trên hai xà dọc, nghệ thuật xưa đã chạm nổi kênh bong đề tài “rồng tiên” (tiên cưỡi Rồng) đặc sắc nghệ thuật. Hậu cung có bộ vì “con chồng giá chiêng” và để trơn. Ngăn cách giữa Tiền tế và Hậu cung là bức cửa cấm, chỉ mở 2 cửa ngách. Phía ngoài treo bức hoành phi rất lớn với 4 chữ Hán “Vạn cổ tối linh”. Cũng gian giữa của Tiền tế còn treo những bức hoành phi và cuốn thư thành các lớp với nội dung như: “Hà hải tú chung”, “Linh ứng”, “Ngũ lục hiển ứng”, chạm trổ cầu kỳ, sơn son thếp vàng lộng lẫy đã tạo nên một không gian thờ cúng long trọng tôn nghiêm.
Đình Ngăm Lương không những nổi bật với giá trị kiến trúc điêu khắc, mà còn bảo lưu được nhiều cổ vật quý giá như: sắc phong, ngai thờ, hương án và đồ thờ tự khác .Theo truyền khẩu, đình Ngăm Lương thờ ba vị Thành Hoàng làng là “Thuỷ thần”. Đình còn bảo lưu được các đạo sắc phong có niên đại như sau: Cảnh Hưng 44 (1783),Cảnh Hưng 28 (1767), Quang Trung 5 (1792), Cảnh Thịnh 4 (1796), Tự Đức 33 (1880), Tự Đức 66 (1853), Đồng Khánh 2 (1886). Sau đây là một đạo sắc tiêu biểu có niên đại Tự Đức tam thập tam niên (1880) có nội dung như sau:
“Sắc cho xã Ngăm Điền, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh trước đây phụng thờ vị thần mỹ tự là Bản cảnh thành hoàng linh phù chi thần. Thần từng được ban cấp sắc phong, chuẩn cho việc phụng thờ. Năm Tự Đức thứ 31 (1878), trẫm gặp tiết mừng tuổi ngũ tuần, bèn ban chiếu báu, mở rộng ân huệ, làm lễ nâng bậc, đặc chuẩn cho phụng thờ như cũ để ghi nhớ ngày quốc khánh và kéo dài việc tôn thờ. Vậy ban sắc này!”
Hàng năm cứ đến ngày 7 tháng 2 (âm lịch) đình Ngăm Lương lại được mở hội.Trong những ngày lễ hội, sau phần lễ là phần hội với nhiều tục trò dân gian giải trí như: ả đào, tuồng, chèo, đu, vật, cờ người, đập niêu, bắt vịt…thu hút đông đảo nhân dân địa phương vào những sinh hoạt văn hóa văn nghệ vui tươi lành mạnh mang đậm bản sắc dân tộc.
Với những giá trị to lớn trên đình Ngăm Lương đã được UBND tỉnh Bắc Ninh xếp hạng là Di tích “lịch sử - văn hóa” quyết định số 61/QĐ-UBND ngày 15/01/2009.
Trải qua bao thăng trầm lịch sử, ngôi đình cổ làng Ngăm Lương vẫn được các thế hệ nhân dân gìn giữ cẩn trọng từ những nét chạm khắc, đến những viên ngói đã ngả màu thời gian. Ngôi đình chứa đựng giá trị lịch sử, văn hóa làng quê, đồng thời, cũng là nơi gắn liền với những sự kiện, quá trình đấu tranh cách mạng của thế hệ trước, đến nay, vẫn được người dân gìn giữ, bảo tồn từ năm này qua năm khác như niềm tự hào về quê hương./.
