Cá Rô Phi là một đối tượng nuôi thâm canh khá phổ biến trên địa bàn xã Đông Cứu, đặc biệt nuôi cá lồng trên sông. Cá Rô phi có tốc độ sinh trưởng nhanh, khả năng thích nghi đa dạng môi trường sống, dễ nuôi thâm canh mật độ cao, với chất lượng thịt thơm ngon, ít xương , được thị trường ưa chuộng. Do vậy, nuôi cá rô phi góp phần nâng cao thu nhập cho người nuôi và phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, những năm gần đây, tình hình dịch bệnh trên cá rô phi ngày càng diễn biến phức tạp, gây thiệt hại lớn cho người nuôi.
Vào thời điểm giao mùa, các yếu tố môi trường nước (nhiệt độ, pH, oxy hòa tan, các khí NH3, NO3...) thay đổi, là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp làm cho các vi sinh vật, mầm bệnh phát triển và gây bệnh cho các đối tượng thủy sản thả nuôi, trong đó có đối tượng cá Rô phi. Vì vậy, việc áp dụng các biện pháp phòng, chống dịch bệnh cho cá Rô phi là rất cần thiết.
Một số bệnh nguy hiểm thường gặp trên cá rô phi bao gồm bệnh do vi khuẩn và bệnh do vi rút. Trong đó, bệnh do vi khuẩn Streptococcus là bệnh phổ biến, gây chết hàng loạt với tỷ lệ có thể lên tới 60 – 100%. Cá bệnh thường có biểu hiện lờ đờ, bơi xoắn ốc, lồi mắt, xuất huyết ở gốc vây và cơ thể sẫm màu (đen thân),... Ngoài ra, một số bệnh khác như bệnh trắng mang, thối mang, bệnh xuất huyết, bệnh viêm ruột do vi khuẩn gây ra cũng thường xuyên xảy ra khi môi trường nuôi ô nhiễm, mật độ nuôi cao, …
Bệnh do vi rút Tilapia lake virus (TiLV) là một trong những bệnh nguy hiểm nhất với cá Rô phi hiện nay, có thể gây chết tới 90% đàn cá, bệnh xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng chủ yếu tập trung ở cá giống (cá con). Cá mắc bệnh thường bỏ ăn, có hiện tượng tuột vẩy hoặc vẩy phồng rộp, mắt sưng đỏ, bụng trướng do tích dịch hoặcsưng lá lách hay cơ quan nội tạng khác, da xuất huyết.
Hiện nay, các bệnh do vi rút chưa có thuốc điều trị, bệnh do vi khuẩn việc điều trị rất khó khăn và tốn kém, do vậy cần tập trung các biện pháp phòng bệnh là chính. Trước hết, nguồn nước cấp vào ao phải được lọc và xử lý đạt tiêu chuẩn nước dùng cho nuôi trồng thuỷ sản, đối với nuôi lồng nên bố trí đặt lồng tại vị trí nước sạch, có dòng chảy lưu thông, khoảng cách các lồng đảm bảo kỹ yêu cầu; con giống có nguồn gốc rõ ràng, khỏe mạnh và không mang mầm bệnh. Thức ăn cho cá đảm bảo chất lượng, không bị nấm mốc, không mang mầm bệnh, chọn loại thức ăn và điều chỉnh lượng thức ăn phù hợp từng giai đoạn phát triển của cá, tránh lãng phí và gây ô nhiễm môi trường. Ngoài ra, tăng cường bổ sung vitamin, khoáng chất, men tiêu hóa, chế phẩm sinh học... giúp nâng cao sức đề kháng cho cá. Định kỳ vệ sinh, khử trùng môi trường ao nuôi bằng các chế phẩm, hoá chất,…nằm trong danh mục cho phép lưu hành, sử dụng tại Việt Nam. Thường xuyên quản lý môi trường ao nuôi đảm bảo các chỉ tiêu môi trường ao nuôi (nhiệt độ, pH, oxy hòa tan, các khí NH3, NO3, H₂S, CH₄, độ đục...) ổn định, trong ngưỡng phù hợp với sự phát triển của cá, đặc biệt chú ý môi trường nuôi vào thời điểm giao mùa hay những đợt mưa, bão.
Hình ảnh: Cá Diêu hồng nuôi Lồng trên sông tại thôn Hữu Ái
Trong quá trình nuôi, khi phát hiện cá bị bệnh, chết bất thường, người nuôi phải báo cáo UBND xã hoặc cơ quan quản lý thủy sản nơi gần nhất để kịp thời xác minh, xử lý. Đồng thời, thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan quản lý chuyên ngành thú y, thủy sản: thu gom, xử lý cá chết bằng vôi bột, hóa chất được phép sử dụng trong nuôi trồng thủy sản, tránh lây lan, phát tán mầm bệnh ra ngoài môi trường và thực hiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn.
Công tác ghi chép, lưu trữ hồ sơ cũng cần được chú trọng. Người nuôi cần lưu lại đầy đủ thông tin về nguồn giống, tình trạng sức khỏe cá, việc sử dụng thuốc và các biện pháp xử lý môi trường. Đây là cơ sở quan trọng để truy xuất nguồn gốc và đảm bảo an toàn sản phẩm.
Trước thời điểm thu hoạch, các cơ sở nuôi cá cần ngừng sử dụng thuốc, hóa chất theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, đảm bảo dư lượng thuốc, hóa chất trong sản phẩm thủy sản không vượt quá giới hạn cho phép, đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm và an toàn cho người tiêu dùng.
Trong nuôi trồng thuỷ sản luôn đề cao nguyên tắc “ phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Do vậy, việc thực hiện các biện pháp phòng, chống một số bệnh nguy hiểm trên cá Rô phi là rất quan trọng, giúp bảo vệ sức khoẻ đàn cá, giảm thiểu thiệt hại kinh tế, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm thuỷ sản, góp phần bảo vệ sức khoẻ người tiêu dùng, bảo vệ môi trường và phát triển nuôi trồng thuỷ sản bền vững trên địa bàn xã.
